Muchomor plamisty, Amanita pantherina (DC.) Krombh., jest grzybem trującym oddziałującym przede wszystkim na układ nerwowy. Brązowy kapelusz z białymi brodawkami bywa efektowny, ale cechy mogą zostać zatarte przez deszcz i wiek. Zatrucia mogą przebiegać gwałtowniej niż po muchomorze czerwonym.
Jak wygląda?
Kapelusz ma zwykle 5–12 cm średnicy. Z początku jest półkulisty, później wypukły i rozpostarty. Barwa mieści się między szarobrązową, oliwkowobrązową i czekoladową. Na powierzchni znajdują się liczne białe, zwykle dość regularne brodawki. Brzeg dojrzałego kapelusza jest wyraźnie promieniście prążkowany.
Blaszki są białe, gęste i wolne. Trzon pozostaje biały, ma błoniasty pierścień, a u dołu rozszerza się w bulwę. Nad bulwą występują charakterystyczne, przylegające obrączki lub wałeczki pozostałości osłony. Nie jest to luźna, workowata pochwa.
Miąższ jest biały i po uszkodzeniu zasadniczo nie różowieje ani nie czerwienieje. Zapach jest słaby i nie ma wartości jako test bezpieczeństwa.
Gdzie i kiedy rośnie?
Gatunek tworzy mikoryzę z drzewami liściastymi i iglastymi. Można spotkać go w lasach, parkach i na obrzeżach dróg, zwłaszcza od lata do jesieni. Pojawia się pojedynczo lub w niewielkich grupach.
Związki czynne i przebieg zatrucia
Za typowy zespół objawów odpowiadają głównie kwas ibotenowy oraz muscymol. Nie należy nazywać tego klasycznym zatruciem muskarynowym: mimo nazwy rodzaju muskaryna nie jest tu główną przyczyną obrazu klinicznego.
Objawy mogą obejmować nudności, wymioty, zawroty głowy, zaburzenia równowagi, dezorientację, pobudzenie, lęk, omamy, niepamięć, drgawki i głęboką senność. Stan może przechodzić od pobudzenia do utraty kontaktu. Skład owocników jest zmienny, dlatego przebiegu nie da się przewidzieć na podstawie wyglądu ani deklarowanej ilości.
Po podejrzeniu spożycia trzeba natychmiast skontaktować się z numerem 112 lub lekarzem, zabezpieczyć resztki i nie stosować domowych odtrutek. Zatrutej osoby nie należy pozostawiać bez opieki.
Najważniejsze pomyłki
Muchomor czerwieniejący może mieć brunatny kapelusz, lecz jego miąższ i uszkodzone miejsca zwykle różowieją lub czerwienieją, brodawki bywają szarawe, a brzeg kapelusza zazwyczaj nie jest tak prążkowany. To rozróżnienie nie jest jednak podstawą do samodzielnego eksperymentowania z jadalnością.
Muchomor twardawy także ma szarobrązowe barwy. Ocenia się zestaw cech: brodawki, brzeg, pierścień, budowę bulwy i reakcję miąższu. Jeden element nigdy nie wystarcza.
Wyblakłe owocniki mogą przypominać muchomora czerwonego, który również jest trujący. Deszcz może zmyć brodawki obu gatunków.
Szybka lista cech
- brunatny lub oliwkowobrązowy kapelusz,
- białe brodawki,
- wyraźnie prążkowany brzeg dojrzałego kapelusza,
- białe, wolne blaszki,
- biały trzon i pierścień,
- bulwa z przylegającymi obrączkami,
- biały miąższ bez typowego czerwienienia.
Podsumowanie
Muchomor plamisty jest grzybem trującym i nie nadaje się do konsumpcji ani eksperymentów psychoaktywnych. Szczególnie niebezpieczne jest rozpoznawanie go wyłącznie po zdjęciu kapelusza. Podstawę trzonu trzeba widzieć w całości, a przy najmniejszej wątpliwości okaz powinien pozostać poza koszem.
Zobacz także inne gatunki w Atlasie Grzybów GdzieNaGrzyby.com.pl.
