Czubajeczka cuchnąca, Lepiota cristata (Bolton) P. Kumm., jest drobnym grzybem niejadalnym, opisywanym jako trujący lub podejrzany o wywoływanie dolegliwości pokarmowych. Najważniejszy komunikat praktyczny jest szerszy: małych czubajeczek nie powinno się zbierać do jedzenia, ponieważ rodzaj obejmuje gatunki trudne do odróżnienia i zawierające groźne toksyny.
Jak wygląda?
Kapelusz ma zwykle 2–5 cm średnicy. Młody jest dzwonkowaty lub stożkowaty, później rozpościera się i zachowuje niewielki garbek. Środek pozostaje ciemnobrązowy albo rdzawobrązowy. Poza nim jasne tło pokrywają drobne, brunatne łuseczki układające się mniej lub bardziej koncentrycznie.
Blaszki są białe do kremowych, gęste i wolne. Smukły trzon jest białawy albo kremowy, w dolnej części może nabierać różowobrązowego odcienia. Delikatny pierścień łatwo zanika, więc jego brak nie wyklucza czubajeczki.
Miąższ jest cienki. Zapach bywa określany jako ostry, gumowy, chemiczny lub przypominający gaz. Węch jest subiektywny i nie może rozstrzygać oznaczenia; nie należy przykładać owocnika bezpośrednio do nosa ani próbować go językiem.
Gdzie rośnie?
Może pojawiać się od lata do jesieni w parkach, ogrodach, na trawnikach, poboczach, skrajach lasów, kompoście i żyznej ściółce. Dobrze znosi siedliska przekształcone przez człowieka, dlatego spotkanie jej przy domu nie jest niezwykłe.
Dlaczego pomyłka jest ryzykowna?
Czubajeczka cuchnąca może zostać wzięta za miniaturową czubajkę kanię, ale rozmiar nie jest jedyną różnicą. Kania jest znacznie większa, ma masywny, ruchomy pierścień i wyraźny wężowy wzór na trzonie. Małe czubajeczki są kruche, mają drobne pierścienie i wymagają cech mikroskopowych do pewnego oznaczenia.
Wśród podobnych gatunków rodzaju Lepiota znajdują się czubajeczki zawierające amatoksyny. Nie wolno zakładać, że każdy osobnik o łagodnym zapachu lub jasnym kapeluszu jest bezpieczny. Brak pewności gatunku oznacza rezygnację ze zbioru.
Objawy i postępowanie
Po spożyciu nieznanej czubajeczki mogą wystąpić nudności, wymioty, biegunka i ból brzucha. Ponieważ identyfikacja resztek może ujawnić inny, znacznie groźniejszy gatunek, każdy taki przypadek wymaga pilnej konsultacji medycznej. Należy zabezpieczyć pozostałości potrawy i surowe owocniki.
Szybka lista cech
- niewielki kapelusz z ciemnym środkiem,
- brunatne łuseczki na jasnym tle,
- białe, wolne blaszki,
- cienki, łatwo zanikający pierścień,
- smukły trzon,
- często nieprzyjemny, chemiczny zapach,
- występowanie również w parkach i ogrodach.
Podsumowanie
Czubajeczka cuchnąca nie jest „małą kanią”. To niejadalny, potencjalnie trujący grzyb należący do grupy, w której pomyłka może mieć poważne konsekwencje. Wszystkie drobne czubajeczki pozostawiamy poza koszem konsumpcyjnym.
Zobacz także inne gatunki w Atlasie Grzybów GdzieNaGrzyby.com.pl.
