Krwistoborowik szatański jest masywnym, niezwykle rzadkim grzybem o jasnym kapeluszu, czerwonych porach i pękatym trzonie. W Polsce jest gatunkiem ściśle chronionym, dlatego nie wolno go zrywać, niszczyć ani zabierać do domu w celu oznaczenia. Dokumentację wykonuje się na stanowisku.
To również gatunek trujący, powodujący silne dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Nie należy go mylić z goryczakiem żółciowym, który potocznie bywa błędnie nazywany „szatanem”. Goryczak ma różowawe pory i bardzo gorzki smak, ale jest zupełnie innym gatunkiem.
Nazwa i ochrona
Pełna nazwa brzmi Rubroboletus satanas (Lenz) Kuan Zhao & Zhu L. Yang. W starszych atlasach występuje jako Boletus satanas. Polska nazwa borowik szatański została uzupełniona nazwą krwistoborowik szatański po zmianach taksonomicznych.
Gatunek figuruje w polskich przepisach ochronnych pod dawną nazwą naukową. Ochrona ścisła oznacza, że obserwator powinien pozostawić owocnik i siedlisko w nienaruszonym stanie. Dokładnej lokalizacji rzadkiego stanowiska nie warto publikować publicznie.
Wygląd
Kapelusz
Kapelusz może osiągać 10–30 cm średnicy. Jest gruby, półkulisty, później poduszkowaty. Powierzchnia ma barwę białawą, kredowoszarą, jasnobeżową lub oliwkowoszarą i zwykle pozostaje matowa.
Jasny kapelusz silnie kontrastuje z czerwonym spodem i trzonem. Ucisk może wywołać słabe niebieskawe przebarwienie.
Rurki i pory
Pod kapeluszem nie ma blaszek. Warstwa rurek kończy się drobnymi porami. U bardzo młodych owocników pory są żółte, następnie stają się pomarańczowe i czerwone, często z żółtawą strefą przy brzegu kapelusza.
Po dotknięciu mogą sinieć, lecz reakcja bywa umiarkowana i zależy od wieku oraz warunków.
Trzon
Trzon jest krótki, bardzo masywny, baryłkowaty lub niemal kulisty u młodych egzemplarzy. Górą bywa żółty, w środkowej części intensywnie czerwony, ku podstawie może jaśnieć. Pokrywa go drobna czerwona siateczka.
Miąższ i zapach
Miąższ jest białawy lub bladożółty. Po przecięciu sinieje zwykle słabo albo umiarkowanie, nie zawsze natychmiast. Starsze owocniki mogą wydzielać nieprzyjemny zapach przypominający rozkładającą się materię.
Siedlisko
Krwistoborowik szatański preferuje ciepłe stanowiska na glebach wapiennych. Tworzy mikoryzę z drzewami liściastymi, zwłaszcza dębami, bukami, grabami i lipami. Może pojawić się w widnych lasach, parkach oraz starych alejach.
Owocniki wyrastają latem i wczesną jesienią. W Polsce znany jest z nielicznych stanowisk, dlatego każde wiarygodne znalezisko ma znaczenie przyrodnicze.
Podobne borowiki
| Gatunek | Cechy odróżniające |
|---|---|
| Krwistoborowik ceglastopory | ciemniejszy kapelusz, trzon zwykle bez wyraźnej siateczki, silniejsze sinienie |
| Krwistoborowik ponury | oliwkowo-brązowy kapelusz, inna siateczka i zwykle mocniejsza reakcja barwna |
| Krwistoborowik purpurowy i gatunki pokrewne | kapelusz częściej ma różowe lub czerwonawe tony; oznaczenie wymaga specjalisty |
| Gorzkoborowik korzeniasty | żółte pory, brak krwistoczerwonego trzonu; także gatunek chroniony |
| Goryczak żółciowy | różowiejące pory i ciemna siatka na jasnym trzonie; nie jest borowikiem szatańskim |
Nie należy nacinać chronionego owocnika tylko po to, aby sprawdzić sinienie. Cecha może zostać udokumentowana wyłącznie wtedy, gdy uszkodzenie powstało naturalnie.
Toksyczność
Spożycie może wywołać nudności, uporczywe wymioty, bóle brzucha i biegunkę prowadzącą do odwodnienia. Surowy grzyb jest szczególnie niebezpieczny, ale kategoria ochronna i ryzyko zatrucia wykluczają jakiekolwiek próby kulinarne niezależnie od obróbki.
Po podejrzeniu spożycia należy skontaktować się z pomocą medyczną, zabezpieczyć resztki potrawy i podać czas posiłku. Nie wolno czekać, aż objawy nasilą się.
Jak dokumentować chroniony gatunek?
- nie zrywaj i nie przesuwaj owocnika,
- sfotografuj kapelusz, pory i trzon z kilku stron,
- użyj skali bez dotykania grzyba,
- zanotuj drzewa, podłoże i datę,
- nie rozkopuj gleby ani nie odsłaniaj korzeni,
- lokalizację przekaż specjaliście lub odpowiedniej instytucji, a nie publikuj masowo.
Lista cech
- bardzo duży, jasny szarobiały kapelusz,
- rurki zamiast blaszek,
- pory żółte u młodych, później pomarańczowoczerwone,
- potężny baryłkowaty trzon,
- czerwony środek trzonu z drobną siateczką,
- słabe lub umiarkowane sinienie,
- ciepłe siedlisko wapienne pod drzewami liściastymi,
- ścisła ochrona gatunkowa w Polsce.
Podsumowanie
Krwistoborowik szatański jest jednocześnie trujący, rzadki i chroniony. Najlepszą reakcją na znalezisko jest spokojna dokumentacja bez dotykania oraz przekazanie obserwacji specjaliście. Nie ma powodu sprawdzać jego przydatności kulinarnej – nie wolno go zbierać i nie wolno go jeść.
Zobacz pozostałe gatunki w Atlasie Grzybów GdzieNaGrzyby.com.pl.
