Podgrzybek czerwonawy, nazywany również podgrzybkiem złotawym, jest drobnym borowikowatym o brązowym kapeluszu, który z wiekiem pęka i odsłania różowoczerwoną warstwę pod skórką. Ten charakterystyczny rysunek pomaga w rozpoznaniu, lecz nie jest wyłączny dla jednego gatunku. Potrzebne są także pory, trzon, przekrój miąższu i siedlisko.
Nazwa naukowa to Xerocomellus chrysenteron (Bull.) Šutara. W starszych publikacjach można znaleźć go pod nazwą Xerocomus chrysenteron. Jest jadalny po obróbce cieplnej, ale zwykle ma mniejszą wartość kulinarną niż borowik szlachetny lub podgrzyb brunatny i szybko mięknie.
Kapelusz podgrzybka czerwonawego
Młody kapelusz jest wypukły i aksamitny, później się spłaszcza. Powierzchnia ma barwę szarobrązową, oliwkowobrązową lub brunatną. Podczas suchej pogody rozpada się na nieregularne poletka. W szczelinach często widać różową lub czerwonawą tkankę.
Spękanie zależy od pogody i wieku. Młody okaz może być niemal gładki, a przemoczony kapelusz może chwilowo utracić wyraźny rysunek. Stare owocniki bywają silnie popękane, ale jednocześnie porażone przez pleśnie, dlatego efektowny wzór nie świadczy o świeżości.
Rurki i pory
Warstwa rurek jest początkowo jasnożółta, później żółtooliwkowa. Pory są dość duże i kanciaste. Po naciśnięciu zwykle sinieją lub przyjmują zielononiebieski odcień, choć intensywność reakcji jest zmienna.
Sinienie jest reakcją chemiczną uszkodzonej tkanki, a nie dowodem trującego charakteru grzyba. Nie stanowi też samodzielnego potwierdzenia gatunku, ponieważ występuje u wielu borowikowatych.
Trzon i miąższ
Trzon jest smukły, żółtawy w górnej części, niżej często pokryty czerwonymi punktami, smugami lub włókienkami. Zwykle nie ma wyraźnej siateczki. Podstawa może być zwężona i jaśniejsza albo brunatnawa.
Miąższ jest bladożółty. Po przecięciu może słabo sinieć nad rurkami i w kapeluszu. W dolnej części trzonu często widać czerwonawe lub winnoczerwone tony. Ważne jest sfotografowanie świeżego przekroju, zanim kolory zbledną.
| Cecha | Podgrzybek czerwonawy |
|---|---|
| kapelusz | brązowy, aksamitny, często spękany |
| warstwa pod skórką | różowa do czerwonawej |
| pory | żółte, później oliwkowe, zwykle siniejące |
| trzon | żółtawy z czerwonymi punktami lub włókienkami |
| miąższ | bladożółty, słabo siniejący |
| pierścień | brak |
Gdzie występuje?
Gatunek rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych. Tworzy mikoryzę z różnymi drzewami, między innymi bukami, dębami, świerkami i sosnami. Spotyka się go przy leśnych ścieżkach, na skarpach, w mchu oraz wśród liści.
Jest szeroko rozpowszechniony, ale często pozostaje niezauważony ze względu na niewielkie rozmiary i stonowaną barwę. Owocniki pojawiają się pojedynczo lub po kilka. Obecność różowoczerwonych szczelin łatwiej dostrzec w suchym okresie.
Kiedy rośnie?
Podgrzybek czerwonawy owocnikuje od lata do późnej jesieni, zwykle od czerwca lub lipca do października. W sprzyjających warunkach może pojawiać się jeszcze w listopadzie. Ciepłe opady pobudzają kolejne wysypy.
Grzyb szybko starzeje się i jest często zasiedlany przez larwy. Najlepsze są młode, zwarte owocniki z jędrnymi rurkami. Miękki kapelusz, mokra warstwa rurek i nalot pleśni są podstawą do pozostawienia okazu w lesie.
Gatunki podobne
Podgrzybek zajączek ma zwykle oliwkowy, filcowaty kapelusz, żółte pory i mniej oczywistą różowoczerwoną warstwę w pęknięciach. Podgrzyb brunatny jest masywniejszy, ma ciemniejszy kasztanowy kapelusz i inny charakter powierzchni.
W obrębie rodzaju Xerocomellus występuje kilka bardzo podobnych gatunków. Różnią się wzorem pęknięć, barwą tkanki pod skórką, punktowaniem trzonu, reakcją miąższu i cechami mikroskopowymi. Nie każdy okaz da się pewnie oznaczyć wyłącznie ze zdjęcia.
Szczególnej ostrożności wymaga każdy borowikowaty z czerwonymi porami. Podgrzybek czerwonawy ma pory żółte, nie krwistoczerwone. Kolor czerwony występuje głównie w szczelinach kapelusza i na trzonie.
Jak fotografować do oznaczenia?
Zrób zdjęcie całego kapelusza, zbliżenie pęknięć, spodu z porami oraz trzonu z podstawą. Następnie przetnij owocnik wzdłuż i sfotografuj go od razu, po minucie oraz po kilku minutach. Pozwala to ocenić miejsce i tempo sinienia.
Do zdjęcia warto dołączyć miarkę i fragment siedliska. Barwy czerwone i oliwkowe łatwo przekłamuje sztuczne światło, dlatego najlepszy jest neutralny cień na zewnątrz.
Zbiór i kuchnia
Zbieraj tylko świeże, pewnie rozpoznane owocniki. Delikatny kapelusz trzeba układać luźno, aby nie został zgnieciony. W domu grzyby należy szybko oczyścić i przetworzyć, ponieważ nie nadają się do długiego przechowywania w stanie świeżym.
Podgrzybek czerwonawy może być składnikiem mieszanek do sosów, zup i duszenia. Wymaga pełnej obróbki cieplnej. Nie spożywa się go na surowo, spleśniałego ani silnie zarobaczonego. Ze względu na niewielką trwałość suszy się wyłącznie zdrowe, cienko pokrojone egzemplarze.
Lista kontrolna
- brązowy, matowy kapelusz,
- pęknięcia odsłaniające różowoczerwoną warstwę,
- żółte, później oliwkowe pory,
- sinienie porów po nacisku,
- żółtawy trzon z czerwonymi włókienkami,
- brak pierścienia i czerwonych porów,
- komplet cech zgodny z siedliskiem.
Podsumowanie
Popękany kapelusz nie zawsze odsłania czerwoną warstwę równomiernie. Czasem widoczna jest tylko w jednej szczelinie, a na pozostałej powierzchni dominują jasne linie wysuszonego miąższu. Obejrzenie kilku miejsc i przecięcie kapelusza ogranicza ryzyko oparcia oznaczenia na przypadkowym uszkodzeniu. U nietypowych egzemplarzy warto pozostać przy oznaczeniu do grupy i zrezygnować ze zbioru.
W terenie dobrze zestawić młody i dojrzały owocnik. Pierwszy pokazuje pierwotną fakturę oraz żółty kolor porów, drugi ujawnia typowy układ pęknięć. Takie porównanie jest dokładniejsze niż ocenianie pojedynczego, wysuszonego albo uszkodzonego kapelusza.
Podgrzybek czerwonawy ma aksamitny, często spękany kapelusz z różowoczerwoną tkanką, żółte siniejące pory i smukły trzon z czerwonymi akcentami. Zmienność oraz podobieństwo do innych drobnych borowikowatych wymagają oględzin przekroju. Więcej porównań przedstawia dział grzyby jadalne.
