Płomiennica zimowa jest grzybem nadrzewnym, którego świeże owocniki można spotkać w okresie, gdy większość gatunków zakończyła sezon. Tworzy kępy miodowożółtych i pomarańczowych kapeluszy na martwym lub osłabionym drewnie liściastym. Jej najważniejszą cechą jest trzon ciemniejący ku podstawie i pokryty brunatnym, aksamitnym nalotem.
Nazwa naukowa to Flammulina velutipes (Curtis) Singer. Jest jadalna po obróbce cieplnej, ale zbiór z natury wymaga pewnego odróżnienia od innych małych grzybów rosnących kępami na drewnie. Nazwa enoki dotyczy zwykle jasnej, silnie wydłużonej formy uprawnej, która wygląda inaczej niż dzika płomiennica.
Kapelusz płomiennicy zimowej
Kapelusz jest początkowo wypukły, później spłaszcza się i może mieć nieco nierówny brzeg. Barwa przechodzi od miodowożółtej do pomarańczowej i pomarańczowobrązowej. Środek jest zwykle ciemniejszy.
Powierzchnia pozostaje gładka i podczas wilgotnej pogody wyraźnie lepka albo śluzowata. Nie ma łusek. Brzeg młodego owocnika bywa jaśniejszy i lekko prześwitująco prążkowany.
Blaszki
Blaszki są jasne, białawe, kremowe lub bladożółte. Mają dość szerokie odstępy i są przyrośnięte do trzonu. Z wiekiem mogą przyjmować delikatnie ochrowy ton, ale nie stają się rdzawobrązowe od wysypu zarodników.
Wysyp zarodników jest biały. W połączeniu z jasnymi blaszkami i brakiem pierścienia pomaga odróżnić płomiennicę od hełmówki, lecz samodzielnie nie rozstrzyga oznaczenia.
Trzon i miąższ
Trzon jest cienki, sprężysty i pozbawiony pierścienia. Tuż pod kapeluszem bywa żółtawy, niżej stopniowo przechodzi w ciemny brąz, a przy podstawie może być niemal czarny. Dolna część jest pokryta drobnym, suchym i aksamitnym nalotem.
Miąższ kapelusza jest jasny, cienki i elastyczny. W trzonie staje się włóknisty i twardy. Zapach jest delikatny, grzybowy. Brak zapachu nie wyklucza gatunku podczas chłodnej pogody.
| Cecha | Płomiennica zimowa |
|---|---|
| kapelusz | gładki, miodowy do pomarańczowobrązowego |
| powierzchnia | wilgotna i lepka podczas deszczu |
| blaszki | jasne, kremowe, dość szeroko rozstawione |
| trzon | bez pierścienia, żółty u góry, ciemnobrązowy i aksamitny u dołu |
| wysyp | biały |
| wzrost | kępy na drewnie liściastym |
Gdzie występuje?
Płomiennica rośnie na martwych i osłabionych drzewach liściastych. Często wybiera wierzby, topole, wiązy, klony oraz drzewa owocowe. Owocniki mogą wyrastać z ran żywego pnia, pniaków, powalonych gałęzi i drewna ukrytego w ziemi.
Spotyka się ją w lasach łęgowych, parkach, ogrodach, alejach i nadrzecznych zaroślach. Nie zbiera się owocników z drzew przy intensywnym ruchu drogowym ani z drewna impregnowanego.
Kiedy rośnie?
Sezon rozpoczyna się późną jesienią i może trwać przez zimę do wczesnej wiosny. Owocniki wytrzymują krótkotrwałe zamarznięcie i po odwilży kontynuują rozwój. Najczęściej pojawiają się podczas wilgotnych okresów z temperaturą nieznacznie powyżej zera.
Odporność na chłód nie oznacza odporności na rozkład. Kępa wielokrotnie zamarzająca i rozmarzająca może stać się wodnista, miękka oraz niezdatna do wykorzystania.
Płomiennica a hełmówka jadowita
Hełmówka jadowita może rosnąć na drewnie nawet podczas chłodnej części roku. Ma rdzawobrązowe blaszki i wysyp, a na trzonie zwykle występuje pierścień lub strefa po osłonie. Jej trzon nie pokazuje tak wyraźnego przejścia od żółtej góry do czarnej, aksamitnej podstawy.
Łuszczak zmienny ma dwubarwny higrofaniczny kapelusz, pierścień i brunatny wysyp zarodników. Zimowy termin nie wyklucza żadnej pomyłki.
Płomiennice tworzą grupę gatunków, których pewne rozdzielenie może wymagać badań mikroskopowych. Do spożycia nie powinny trafiać nietypowe okazy pozbawione charakterystycznego aksamitnego trzonu.
Jak fotografować do oznaczenia?
Sfotografuj kępę na drewnie, kapelusz z góry, jasne blaszki i cały trzon aż do czarnej podstawy. Zbliżenie powinno pokazać aksamitną powierzchnię. Zanotuj gatunek drzewa i temperaturę, jeśli jest znana.
Jedno zdjęcie pomarańczowych kapeluszy z góry jest niewystarczające. Najważniejsza cecha znajduje się na dolnej części trzonu.
Zbiór i przygotowanie
Zbiera się młode, sprężyste kapelusze. Łykowate trzony zwykle się usuwa. Każdy owocnik należy oddzielnie sprawdzić, ponieważ na jednym pniu mogą rosnąć różne gatunki.
Płomiennica wymaga dokładnego gotowania albo duszenia. Nie spożywa się jej na surowo ani po przypadkowym rozmrożeniu w domu. Okazy o kwaśnym zapachu, matowych rozpadających się blaszkach i mazistej powierzchni należy pozostawić.
Rozpoznawanie krok po kroku
Zacznij od drewna i sposobu wzrostu. Płomiennica tworzy zwykle zwarte kępy, ale każdy owocnik powinien mieć własny smukły trzon bez pierścienia. Potem odwróć kilka kapeluszy i sprawdź, czy blaszki pozostają jasne. Rdzawy kolor blaszek albo pył na trzonie oznacza, że trzeba brać pod uwagę hełmówkę lub inny brunatnozarodnikowy gatunek.
Na końcu obejrzyj dolną połowę trzonu. Aksamitna, ciemnobrązowa do prawie czarnej powierzchnia powinna wyraźnie kontrastować z żółtawą górą. Cecha jest bardziej wiarygodna u świeżych owocników niż u sztuk długo nasiąkających wodą. W przypadku kępy pobierz do dokumentacji owocnik z brzegu i ze środka, ponieważ domieszka może różnić się wielkością oraz kolorem.
Lista kontrolna
- gładki miodowopomarańczowy kapelusz,
- lepka powierzchnia podczas wilgoci,
- jasne blaszki i biały wysyp,
- całkowity brak pierścienia,
- ciemna aksamitna podstawa trzonu,
- wzrost na drewnie liściastym,
- osobna kontrola każdej sztuki.
Podsumowanie
Zimowa pora pomaga znaleźć gatunek, ale nie jest cechą rozstrzygającą. Podczas łagodnej zimy na drewnie mogą równocześnie owocnikować hełmówki, łuszczaki i inne drobne grzyby blaszkowe.
Płomiennica zimowa łączy gładki pomarańczowy kapelusz, jasne blaszki, biały wysyp oraz trzon bez pierścienia, z ciemną aksamitną podstawą. Oznaczenie musi wykluczyć śmiertelnie trującą hełmówkę. Więcej gatunków zawiera dział grzyby jadalne.
